मोताळ्यात दुर्मिळ ‘जिओडोरूम लॅक्सीफ्लोरम’ ऑर्किड फुलले; जैवविविधता संवर्धनाचा आशादायी संदेश
श्री शिवाजी महाविद्यालयाच्या वनस्पती उद्यानातील दुर्मिळ नोंद; संशोधन, संवर्धन आणि विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी घटना
मोताळा, प्रतिनिधी :
पावसाळ्याच्या आगमनानंतर निसर्ग विविध रंगांनी बहरून येत असताना मोताळा येथील श्री शिवाजी कला, वाणिज्य व विज्ञान महाविद्यालयाच्या वनस्पती उद्यानात दुर्मिळ भूचर ऑर्किड जिओडोरूम लॅक्सीफ्लोरम (Geodorum laxiflorum) या प्रजातीला फुले आली आहेत. ही घटना केवळ निसर्गप्रेमींसाठी आकर्षणाचा विषय नसून जैवविविधता संवर्धन आणि वनस्पती संशोधनाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे.
ऑर्किड कुळ हे जगातील सर्वात मोठ्या पुष्पीय वनस्पती कुलांपैकी एक असून जगभरात सुमारे २८ हजारांहून अधिक प्रजाती आढळतात. भारतात १,३०० ते १,४०० प्रजातींची नोंद आहे. यापैकी अनेक प्रजाती विशिष्ट अधिवासावर अवलंबून असल्याने हवामान बदल, जंगलतोड आणि अधिवास नष्ट होण्याच्या संकटामुळे दुर्मिळ होत चालल्या आहेत.जिओडोरूम लॅक्सीफ्लोरम ही झाडांवर वाढणारी ऑर्किड नसून जमिनीतील कंदाच्या साहाय्याने वाढणारी भूचर ऑर्किड आहे. तिच्या फुलोऱ्याचे वैशिष्ट्य म्हणजे सुरुवातीला तो खाली झुकलेला असतो आणि नंतर हळूहळू सरळ उभा राहतो. मधमाश्यांद्वारे परागीभवन होणारी ही वनस्पती प्रामुख्याने ओलसर पानझडी, अर्धसदाहरित आणि गवताळ जंगलांमध्ये आढळते. भारतासह दक्षिण आणि आग्नेय आशियात तिचा प्रसार असला तरी नैसर्गिक अधिवास कमी होत असल्याने अनेक भागांत ती दुर्मिळ बनली आहे.
काही भारतीय संशोधनांमध्ये या प्रजातीच्या संवर्धनासाठी कृत्रिम बीजतंत्र आणि ऊतकसंवर्धनाचा वापर करण्यात आला आहे. त्यामुळे अशा दुर्मिळ वनस्पतींचे जतन करण्यासाठी वनस्पती उद्यानांची भूमिका अधिक महत्त्वाची ठरते. नैसर्गिक अधिवासाबाहेर अशा वनस्पतींचे संगोपन केल्यामुळे संशोधन, शिक्षण, जनजागृती आणि भविष्यातील पुनर्स्थापनेसाठी मौल्यवान जनुकसंपदा सुरक्षित राहते. महाविद्यालयाचे प्राचार्य, वनस्पतिशास्त्र विभागाचे प्रमुख डॉ. प्रवीण ठेंग, विभागातील प्राध्यापक, संशोधक आणि विद्यार्थ्यांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांमुळे ही दुर्मिळ प्रजाती उद्यानात जतन करण्यात यश आले आहे. स्थानिक दुर्मिळ वनस्पतींचे संवर्धन, त्यांचे दस्तऐवजीकरण आणि समाजात त्यांचे महत्त्व पोहोचविण्याचे कार्य प्रेरणादायी असल्याचे मत फील्ड बायोलॉजिस्ट अजिंक्य वि. देशमुख यांनी व्यक्त केले.
जैवविविधतेचे संरक्षण ही काळाची गरज असून प्रत्येक दुर्मिळ वनस्पती परिसंस्थेच्या संतुलनात महत्त्वाची भूमिका बजावते. त्यामुळे अशा प्रजातींचे संवर्धन म्हणजे भविष्यातील पर्यावरण सुरक्षित ठेवण्याच्या दिशेने उचललेले महत्त्वाचे पाऊल असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे
बुलढाण्यात अवैध गर्भलिंग निदानाचा पर्दाफाश; दुसऱ्यांदा छापा, डॉक्टर व मुलगा ताब्यात
अनैतिक संबंधातून पतीची निर्घृण हत्या; पत्नी व प्रियकराला अटक, वाशीम हादरले
बुलढाण्यात हवामान अभ्यासक पंजाब डख यांचे रविवारी जाहीर व्याख्यान
येळगावचे सरपंच दादा लवकर यांना ‘सह्याद्रीरत्न गुणगौरव सन्मान २०२६’ जाहीर
